على محمدى

58

شرح اصول استنباط ( فارسى )

از اين دليل محققين از اصوليين از قبيل مرحوم شيخ انصارى و آخوند خراسانى و . . . جوابهائى داده‌اند كه تقريبا نزديك بهم است و محصول همهء آنها اينست كه پس از فحص و تحقيق در منابع و تحصيل موارد فراوانى از محرمات به علم تفصيلى يا ظن تفصيلى معتبر البتّه آن علم اجمالى منحل مىشود به يك علم تفصيلى نسبت به مواردى كه تفصيلا حرمت آنها بدست آمده و يك شك بدوى نسبت به مازاد بر اين موارد آنگاه بعد الفحص و اليأس نسبت به مازاد ديگر علم اجمالى نيست بلكه مجرّد شك است و بديهى است كه مجرّد الشك موجب اشتغال يقينى و بدنبالش فراغت يقينيه نيست . جناب مصنف در مقام تقريب و توضيح اين جواب برآمده و زبانحالشان اينست كه در اينجا سه صورت متصوّر است : 1 - اوّل علم اجمالى به تكاليف و محرمات كثيره و بدنبالش فحص و تحقيق سپس علم تفصيلى به مواردى و شك بدوى نسبت به مواردى . 2 - قبل از فحص و تحقيق يقين اجمالى به وجود محرمات در اسلام نيست بلكه همزمان با ورود در تحقيق و كاوش ادله و يافتن پاره‌اى از محرمات اجمالا يقين مىكنيم كه در اسلام محرماتى هست كه بايد امتثال شود . 3 - اصولا بعد از فحص كامل و تحصيل علم تفصيلى نسبت به بعض موارد و ظن تفصيلى نسبت به بعض ديگر اين علم اجمالى براى ما يافت مىشود و احتمال مىدهيم كه در مازاد بر اين موارد هم حرام ديگرى باشد و از قبيل اقل و اكثر است . و در هرحال بعد از فحص كامل و تحصيل صد يا دويست مورد حرام تفصيلى جائى براى علم اجمالى نيست و وجدانا منحل مىشود و از بين مىرود و